Wij zijn Nouveaux peasants!

2 reacties
Uncategorized

Vandaag (7 maart 2014) staat we met ons huis-in-huis in een mooi artikel in de Volkskrant! Lees hieronder het hele verhaal, zoals het oorspronkelijk door Kirsten Hannema (Volkskrant) geschreven was.

V1

V3

Het zou een nieuwe realityserie kunnen worden: Boerderij zoekt nouveaux peasant, zoals de Britten de ‘nieuwe boeren’ noemen die vanuit de stad hun toevlucht zoeken op het platteland. Ze zijn de redders in nood van schuren en stallen waarvoor verkrotting of sloop dreigt; zo’n tienduizend historische boerderijen in Nederland staan leeg. Welke potentie schuilt in deze  bouwwerken laten deze architecten en ondernemende bewoners zien. Vijf geslaagde voorbeelden van nieuw leven voor oude boerderijen.

Stelpboerderij in Friesland verbouwd tot verhuurbaar woon/werkhuis en B&B (Jelle de Jong architecten, 2013) Foto’s: Thijs Wolzak

De kathedralen van het platteland worden ze wel genoemd, de Friese herenboerderijen met hun enorme schuren, markante oranje pannendaken en indrukwekkende houten gebinten. Logisch dat je zulke ‘heiligdommen’ met respect behandelt, vindt Kees de Haan van Jelle de Jong architecten, dat de afgelopen 25 jaar ruim vijftig boerderijen onder handen nam. Hun meest spectaculaire project is een stelp (niet te verwarren met de Noord Hollandse stolp) die ze voor een particuliere opdrachtgever verbouwden. Een boerderij uit 1825 op een schilderachtig mooie plek aan het water en rijk aan originele details, zoals de bedstee in het voorhuis, de houten balklagen en beschilderde plafonds. Zaken die dikwijls rucksichtlos eruit gesloopt worden; de verkoper had het schilderstuk dat bij de haardpartij hoorde al weggehaald. “Maar toen hij zag dat wij met liefde bezig waren, heeft hij het teruggeschonken.” De kunst van boerderijen verbouwen is volgens De Haan het vinden van een balans tussen de waardering voor het bestaande en het lef om een ingreep te doen die de nieuwe functie ‘in een klap organiseert’. “Dé vraag is hoe je licht in de schuur krijgt zonder de kap te verminken met allemaal dakkapellen en veluxramen.” In dit geval zijn de woonruimtes ondergebracht in een stapel (geïsoleerde) dozen, die op een plek het dak doorboort, zodat daglicht – via glazen vloeren – diep binnendringt. Een mooie ‘bijvangst’ is de uitzichtkamer met panorama over de polder. De gemetselde zuidwestgevel – niet authentiek – werd vervangen door geperforeerde aluminium panelen, die als zonwering dienen en bij warm weer open gevouwen kunnen worden. De houten draagconstructie blijft in vol ornaat zichtbaar. Het aantrekkelijke van deze strategie is volgens De Haan niet alleen het spannende contrast tussen oud en nieuw, maar ook de omkeerbaarheid. “Als men over vijftig jaar iets anders met deze schuur wil, kun je kunt de dozen er zó weer uit tillen.”

De Doggerij, Den Helder (LEVS architecten, 2011)

De stolpboerderij op de kruising tussen Den Helder en Julianadorp, was er niet al te best aan toe. De fundering was matig, de gevels gammel, de vloeren verzakt. Toch zag architect Jurriaan van Stigt mogelijkheden om het gebouw te transformeren tot een jeugdinstelling. Zelfs toen omwonenden daartegen een juridische procedure aanspanden, de bouwwerkzaamheden tijdelijk gestaakt werden, de gevel instortte en de houten spanten vervolgens een jaar lang in de regen stonden weg te rotten, zodat uiteindelijk 300 stalen bouten nodig waren om ze overeind te houden, drong Van Stigt erop aan de draagconstructie te behouden en het silhouet van de stolp te reconstrueren. “Ik geloof dat de waarde van een boerderij slechts ten dele in stenen schuilt. Boerderijen vormen een stuk van onze collectieve geschiedenis, het zijn de ankerpunten in ons landschap – dát maakt ze zo betekenisvol.”

En zo werd de boerderij herbouwd, als een eigentijdse interpretatie van het origineel uit 1907, met een traditionele rieten kap en moderne cor-tenstalen dakkapellen. Van Stigt: “Bij herbestemming moet de karakteristiek van het gebouw – in dit geval de gesloten kap –  leidend zijn. Vier woonhuizen in zo’n boerderij proppen, dat werkt niet, dan krijg je zoveel ramen dat het dak visueel uit elkaar valt. Door de woonruimten onder de stolp te plaatsen en de slaapkamers beneden, hebben we de kenmerkende structuur behouden.”

Waar vroeger bollen geteeld en gepeld werden, wonen nu jongeren met een licht verstandelijke beperking die (tijdelijk) uit huis geplaatst zijn. Ze werken er in de moestuin, klussen op het erf, laven zich aan de buitenlucht. “De potentie van de houten constructie zat in de sfeer die hij uitstraalt”, legt de architect uit. “Het gaat om het gevóel dat je op een boerderij woont, in vrijheid bezig kunt zijn in de natuur. Dat is heel wat anders dan een gesloten instelling met een hek eromheen. Daarbij: het in ere herstellen van de functie van een boerenbedrijf is in een krimpgemeente als Den Helder natuurlijk ook zeer welkom.”

Het zoekende huis, Lemmer (2008), foto: Haiko Meijer

Het vakantiehuis dat architect Haiko Meijer voor een Amsterdamse echtpaar in een Friese boerderij bouwde, bestaat uit een aantal houten ‘cabines’, waarin geslapen, gewassen en gekookt wordt. In de stal hebben de eigenaren een bed and breakfast ingericht, in een van de schuren staat jongvee, beheerd door de buurman. Maar als ze na hun pensioen definitief naar Lemmer verhuizen, zou het huis een heel andere wending kunnen nemen, zich verder uitbreiden richting de achterkant van de schuur, omhoog door het dak of naar buiten op het erf. Ruimte zat – dat is de charme van wonen op het platteland.

‘Het zoekende huis’ doopte Meijer het ontwerp. Het is een manier van verbouwen die vergelijkbaar is met logeren bij pake en beppe: hutten bouwen in de stal, spelen op de hooizolder, sleutelen aan de tractor – alles kan, alles mag en het is nooit af. “Het is de enorme leegte van die schuren, het gevoel van vrijheid die het leven hier zo aantrekkelijk maakt”, denkt Meijer. Tegelijkertijd kan die lust een last zijn. “Het kost natuurlijk nogal wat. Wie niet heel vermogend is, moet een bedrijfsplan hebben om de gebouwen te kunnen onderhouden. Je moet iets van activiteiten op het erf organiseren.” Kansen zijn er genoeg, weet de architect. In het Groningse Lettelbert, midden in een natuurgebied aan het Leekstermeer, blies hij met een kiosk nieuw leven in een verwaarloosde boerderij. In het Drentse Peize verrees achter de oude baanderdeuren een woon-werkhuis voor een handige hovenier, die zelf verder klust in de schuur, inmiddels het speelparadijs voor zijn kinderen. En in Eesveen werkt Onix momenteel aan de transformatie van een boerenerf tot kinderdagverblijf ‘Scandinavische stijl’, met biologische moestuin, dieren en 7000 m2 ‘speelnatuur’. “Het fantastische aan boerderijen is dat je er kunt wonen, werken, verbouwen én recreëren, terwijl er met wind en water binnen handbereik ook nog eens mogelijkheden liggen om duurzaam energie op te wekken. Kom daar maar eens om in een Vinexwijk.”

Huis-in-een-boerderij, Okkenbroek (Blauw architecten, 2013),

foto: Carolien Ruijs

Het is een trend: creatieve middenklassers die er de voorkeur aan geven om hun schaarse tijd door te brengen op het platteland of er – al dan niet in deeltijd – wonen en vervallen hoeves omtoveren in coole boerenlofts. De Britse Harper’s Bazaar wijdde vorig jaar een uitgebreid artikel aan deze Nouveaux Peasants, inmiddels ook een fenomeen in Nederland. Neem Ca (46, eigen bedrijf in kledingadvies) en Frank (47, bouwkundige), die sinds vorig jaar een voormalige koeienstal in het Overijsselse Okkenbroek bewonen. “De Randstad is heerlijk hoor, maar we waren toe aan meer rust, meer groen, en een bijzonder huizenproject – wat in de stad niet te betalen is”, verklaart Ca de keuze om te verhuizen naar het oosten. Toen ze de lege stal zagen, die van buiten gerestaureerd was, maar van binnen nog naar hooi rook, wisten ze dat ‘dat iets heel gaafs kon worden’, al was hun budget (80.000 euro) te beperkt om 1200 m3 te verbouwen. Samen met twee architecten – oud-collega’s van Frank – kwamen ze op het idee voor een DIY-project: een huis-in-een-huis. Zo hoefden ze slechts een beperkt deel van de ruimte te isoleren, terwijl de fraaie kapconstructie in beeld zou blijven. Ca: “Het is een andere manier van wonen; in de winter trekken we ons terug in het huisje, in de zomer gooien we de deuren open en heb je een extra stuk woonruimte.” Het stel ziet de boerderij als een groeiend werk, dat op een blog gedocumenteerd wordt. Het houten frame van het huis is inmiddels dichtgetimmerd, de keuken – gefinancierd met behulp van friendfunding – geïnstalleerd, de eerste groenten uit de moestuin geoogst. De volgende fase is het afwerken van de binnengevels, terwijl Ca al fantaseert over een kantoor aan huis. “Daar sparen we nog voor. Terug naar de stad gaan we in elk geval niet meer.”

Balkon: Jaar van de Boerderij

2003, het eerste Jaar van de Boerderij, was een soort alarmfase voor de rurale architectuur: de boerderijstichtingen en steunpunt cultureel erfgoed brachten toen naar buiten dat sinds 1940 naar schatting 50 procent van de historische boerderijen in Nederland verdwenen is. Op dit moment zijn er nog zo´n 90.000 historische boerderijen, waarvan zeker tien procent leeg staat. Oorzaak: de trek naar de stad, de bevolkingskrimp en de schaalvergroting in de landbouw en veeteelt – per jaar stoppen 2000 boeren met hun bedrijf. Volgens onderzoeksbureau Alterra, onderdeel van de Universiteit van Wageningen, neemt de leegstand van gebouwen in het buitengebied de komende jaren toe tot ca 30 miljoen m2. Ter vergelijking: de huidige kantoren leegstand bedraagt 7 miljoen m2. Daarom organiseerde Agrarisch Erfgoed Nederland in 2013 opnieuw een Jaar van de Boerderij rond het thema hergebruik, met symposia, excursies, een publicatie en de ‘Boerderij van het Jaar’ verkiezing. De winnaar werd in februari bekend gemaakt:  de kop-hals-rompboerderij Pábema in het Groningse Zuidhorn, herbestemd als luxe bed and breakfast.

V4

2 thoughts on “Wij zijn Nouveaux peasants!”

  1. Peter Peeters schreef:

    Wat een interessant artikel. goede ontwikkeling, en nu hoop op de toekomst dat ook de regelgevers weten hoe ze mee kunnen werken de historie te behouden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s